close
تبلیغات در اینترنت
خرید دامنه
منابع طبیعی و ثروت های طبیعی

علوم زمین و توسعه

GIS یک علم است نه یک نرم افزار

منابع طبیعی و ثروت های طبیعی

مصیبت منابع» سخن می گویند.

برای روشن شدن «مصیبت منابع» می توان از 4 عامل سخن گفت.

? عامل اول اینکه به نظر می رسد کشورهایی که دارای منابع طبیعی زیاد هستند در ایجاد و گسترش زمینه های فرهنگی لازم برای رشد اقتصادی کم کاری می کنند.

? عامل دوم، تاثیر درآمدهای ناشی از منابع طبیعی بر میزان پس انداز در اقتصاد است.

یک توضیح «مصیبت منابع» این است که در اغلب مواقع افزایش درآمد ناشی از فروش منابع طبیعی، موقتی است؛ یا آن فرآورده طبیعی به اتمام می رسد یا اینکه با کاهش قیمت در بازارهای جهانی روبه رو می شود و اما در کوتاه مدت، وقتی اقتصاد با افزایش درآمدهای صادراتی روبه رو می شود یکی از پیامدهای مخربش، افزایش مصرف - فراتر از توان تولیدی اقتصاد در درازمدت- است ( بنگرید به اقتصاد ایران که به طور متوسط هرساله نزدیک به 40 میلیارد دلار کسری تراز پرداخت های تجارت غیر نفتی آن است، یعنی کالاهایی است که در اقتصاد مصرف می شوند و با درآمدهای نفتی تامین مالی می شوند).

 

حفظ میزان مصرف بالا، به خصوص فراتر از توان تولیدی اقتصاد در عمل به معنای پایین بودن میزان پس انداز و احتمالاً به همین دلیل، کمی سرمایه گذاری است که نتیجه اش رشد پایین اقتصادی است. گاه پیش می آید که با یک پیش گزاره نادرست، مبنی بر دائمی بودن درآمد بالای صادراتی، حکومت در این کشورها حتی دست به وام ستانی می زند و مدتی بعد که واقعیت های زمینی نمودار می شوند، سیاست پردازان خاطی تغییر می کنند و اقتصاد می ماند با بدهی خارجی. همین جا بگویم و بگذرم که «مصیبت منابع» به واقع و فی نفسه نه به خاطر منابع طبیعی، بلکه به خاطر شیوه استفاده از منابع مالی ناشی از آن است. البته اگر درآمدهای ناشی از صدور فرآورده های طبیعی، صرف افزودن بر توان تولیدی، بهبود بازدهی، گسترش زیرساخت ها- راه و راه آهن و امکانات بندری- بهبود آموزش و بهداشت بشود، رشد اقتصادی هم بیشتر خواهد شد.

? عامل سوم، به فرآیند صنعتی شدن در این اقتصادها مربوط می شود.

درآمدهای ناشی از صدور فرآورده های طبیعی، معمولاً باعث مخدوش شدن ساختار اقتصاد می شود. همان طور که پیش تر گفتیم، یکی از پیامدهایش رشد واردات و به خصوص، رشد واردات محصولات صنعتی است. یکی از پیامدهای افزایش واردات، محدود شدن دایره عملکرد برای صنایع داخلی در این کشورها است. کم نیستند کسانی که احتمالاً، ورشکستگی واحدهای داخلی را نشانه بهبود بازدهی در اقتصاد می دانند ولی ایراد اساسی به این دیدگاه این است که برای دوره پس از فرونشستن درآمدهای ارزی ناشی از فروش فرآورده های طبیعی، برنامه یی و حرفی برای زدن ندارد.

به عبارت دیگر، روشن نیست وقتی که درآمدهای ناشی از صدور فرآورده های طبیعی کاهش می یابد، تکلیف اقتصاد وابسته به واردات چه باید بشود. در اینجا نمونه ایران بسیار مناسب است. در همین سه ماه گذشته، براساس آمارهای رسمی خبر داریم که کسری تراز پرداخت های تجارت خارجی ایران 10 میلیارد دلار بود. البته فعلاً دلارهای نفتی هست و «غمی» نیست. ولی معلوم نیست وقتی این دلارها آب بروند، چه باید کرد؟ در اینجا، مسائل مربوط به «بیماری هلندی» هم باید مورد توجه قرار بگیرد.

? عامل نهایی هم، عمدتاً به عرصه سیاست ربط دارد.

پرسش این است که دولت در این شرایط چه می کند؟ یعنی بسته به سیاست های دولتی، می توان «مصیبت منابع» را دگرسان کرد، ولی متاسفانه به جز موارد معدود- من حداقل به غیر از نروژ نمونه دیگری نمی شناسم- شاهد این سیاست های موثر و مفید نبوده ایم. آیا با در پیش گرفتن سیاست های لازم، بین بخش منابع طبیعی و دیگر بخش های اقتصادی، رابطه های پیش نگرانه و پس نگرانه ایجاد می کند یا خیر؟ آیا از درآمدهای ناشی از صدور فرآورده های طبیعی، برای گسترش زیرساخت ها و بهبود آموزش و بهداشت استفاده می شود یا خیر؟

در اغلب موارد، شواهد موجود نشان می دهد که وجود این نوع درآمدها، عدم کارآیی دولت را بیشتر می کند و شاهد در پیش گرفتن، سیاست های مخرب هستیم. منظورم از سیاست های مخرب، یکی عدم توجه به یا نظام مالیاتی در اقتصاد است یا اگر به طور دیگری گفته باشم، درآمدهای ناشی از صدور این فرآورده های به صورت «یارانه های گسترده» درمی آید، در بسیاری موارد دیگر، نمود بیرونی اش به صورت فقدان یک نظام مالیاتی درمی آید. گذشته از مصائب اقتصادی، عدم وابستگی دولت به درآمدهای مالیاتی، به صورت عدم پاسخگویی دولت به مردم درمی آید و فرآیند سیاست را به فساد بیشتر می کشاند. دولتی که به مردم پاسخگویی ندارد، با مردمی روبه رو خواهد شد که نسبت به قوانینش بی توجهی خواهند کرد که داستانش فعلاً بماند تا در فرصت دیگری به بعضی از این مسائل برگردم.

معمولا جنگل و مرتع را " منابع طبیعی تجدید شونده" می نامندو گاهی هم به جنگل و مرتع و خاک , منابع طبیعی تجدید شونده می گویند. این اشتباه از آنجا ناشی می شود که آنچه در طبیعت وجود دارد و انسان د رپیدایش و خلقت آنها دخالتی نداشته است , مانند معادن ( سرب , نفت , طلا , آهن , ذغال سنگ و غیره) و آب و خاک و گیاه و غیره همه را از اجزاء " منابع طبیعی" به حساب می آورند و نباتات ( جنگل و مرتع) یا پوشش گیاهی و در مواردی هم حتی خاک را منابع طبیعی تجدید شونده می خوانند. از آن جهت اینها را تجدید شونده می خوانند زیرا معتقدند که اینها قابل تجدید هستند یعنی دو مرتبه به وجود می آیند ولی بقیه مانند نفت و ذغال سنگ و غیره دیگر قابل تجدید نیستند یعنی دیگر به وجود نمی آیند.
اولا عنوان تجدید شونده به گیاه ( جنگل و مرتع) و خاک, دادن صحیح نیست. درست است که گیاه از خاک جدا نیست و خاک بستر گیاه را تشکیل می دهد و با از بین رفتن خاک , گیاه از بین می رودو با از بین رفتن گیاه خاک هم از بین می رود . یا حاصلخیزی خود را از دست می دهد, ولی در مورد اصطلاح " تجدید شونده" , این دو یعنی خاک و گیاه را در یک ردیف آوردن صحیح نیست. برای اینکه, گیاه یک موجود زنده است که از طریق تکثیر سلول , رشد و نمو می کند و... ولی خاک , یک چیزی است که با آن کاملا فرق دارد( ا زتخریب و تجزیه ی سنگ به وجود می آیدو ...) ثانیا چون گیاهان از طریق تکثیر سلول زیاد می شوند اینطور می نماید که اصطلاح " تکثیر شونده " بهتر از " تجدید شونده" می باشد.

تعریف منابع طبیعی و ثروتهای طبیعی و تقسیم بندی آنها
مواد و موجودات طبیعی که انسان د رپیدایش یا خلقت آنها , دخالتی نداشته بر دو نوع هستند :
1- ثروت های طبیعی
2- منابع طبیعی
ثروت ها ی طبیعی
ثروت های طبیعی به موادی گفته می شود که به طور طبیعی به وجود آمده یعنی انسان د رپیدایش یا خلقت آنها , دخالتی نداشته است و اگر هر قدر هم د راستخراج و یا بهره برداری از آنها صرفه جویی بشود , سرانجام روزی تمام خواهد شد مانند کلیه ی معادن و ذخایر زیرزمینی.
ثروت های طبیعی خود به سه دسته تقسیم می شوند :
الف) ثروت های طبیعی جامد
معادن ذغال سنگ, نمک, گچ, آهک و ...
ب) ثروت های طبیعی مایع
مثل نفت که بیشتر به جای معادن به آنها ذخایر گفته می شود زیرا مقدار آنها زیاد و و حجم وسیعی را اشغال کرده است.
ج) ثروت های طبیبعی گازی شکل

منابع طبیعی
منابع طبیعی به مواد و موجودات زنده ای اطلاق می گردد که به طور طبیعی به وجود آمده و انسان د رپیدایش یا خلقت آنها هیچگونه دخالتی نداشته است و اگر به طور صحیح از آنها بهره برداری شود ,هیچوقت تمام ویا غیر قابل استفاده نمی شوند مانند هوا , آب , خاک , جنگل , مرتع , حیات وحش و ماهی ها و ...
منابع طبیعی بر دو دسته اند:
الف) جاندار
ب) غیر جاندار
منابع طبیعی جاندار
منابع طبیعی جاندار بر دو دسته اند: گیاهی و جانوری
- منابع طبیعی گیاهی شامل جنگل و مرتع
- منابع طبیعی حیوانی که شامل دو دسته ی حیوانات می شود :
a) حیوانات آبزی شامل ماهی , میگو و ...
(b حیوانات خاکزی شامل حیات وحش مانند آهو , گورخر و ...
منابع طبیعی غیر جاندار
این منابع شامل آب, خاک و هوا میباشد.( منابع طبیعی اصلی) همانطور که گفته شد اگر به طور صحیح از منابع طبیعی بهره برداری شود هیچ وقت تمام یا غیر قابل استفاده نمی شود . به عنوان مثال اگر جنگل ها و مراتع به طور بی رویه مورد استفاده قرار نگیرد , همیشه تکثیر کرده و تمام نمی شود. در مورد هوا که تمام شدنی نیست اما ممکن است در اثر آلودگی زیاد غیر قابل استفاده بشود. در مورد آب اگر زیاد استفاده شود ممکن است تمام شود و از طرف دیگر ممکن اسنت وجود هم داشته باشد اما بر اثر آلودگی شدید غیر فابل استفاده بشود. خاک نیز ممکن است در اثر فرسایش از بین برود ویا ممکن است باشد اما به دلیل فرسایش , آلودگی شدیدو شور شدن غیر قابل استفاده بشود.


+ نوشته شده در18 / 11 / 1395ساعت 1:17توسط GIS&RS | | تعداد بازدید : 20

مطالب قبلی

» دریافت رایگان ارزدیجتال ملی
» ‌قانون مربوط به اصلاحات اراضي ‌مصوب 24 اسفند ماه 1338 ‌فصل اول - تعاریف
» کسب درامد از اولین سایت ارز دیجیتالی ایرانی
» نقشه های GIS حوزه آبخیز رودخانه شاهرود چای
» نقشه های GIS حوزه آبخیز رودخانه گلپایگان
» پایان نامه مدل‌سازی حوادث بحرانی مترو شهر تبریز در محیط GIS مطالعه موردی: خط 1 مترو
» کتاب سنجش از دور حرارتی
» مدل های رقومی ارتفاع 12.5 متری
» رنگ خاک
» آبخيزداري 2
» اهمیت زهکشی و استفاده بهینه از
» اشکال فرسایش بادی
» پدیده جهانگرمایی
» Thermal Remote Sensing in Land Surface Processes
» دانلود نرم افزار آرک هیدرو ArcHydroTools
» دانلود رایگان فیلم آموزشی سنحش از دور دکتر ولیزاده
» دانلود نقشه GIS کاربری اراضی، کیفیت مصالح، تراکم ساخت، مساحت قطعات شهر بجنورد
» دانلود دفترچه سوالات آزمون دکتری سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی
» منابع آزمون دکتری سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی
» مقطع دکتری رشته سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
» سنجش از دور راداری
» از کدام تصاویر ماهواره ای می توان DEM استخراج کرد؟
» مقایسه تصاویر لندست ۸ و ۷
» تفاوت DEM، DTM، DSM چیست؟
» مدل رقومی زمین (DTM) چیست؟
» سنجش از دور حرارتی
» کاربرد های سنجش از دور

صفحات وبلاگ

جلوگیری از کپی کردن مطالب