close
تبلیغات در اینترنت
خرید دامنه
چطور سيل مي‌آيد؟

علوم زمین و توسعه

GIS یک علم است نه یک نرم افزار

چطور سيل مي‌آيد؟

چطور سيل مي‌آيد؟

آب‌ها از كجا تامين مي‌شوند؟‌

مقدار آبي كه روي كره زمين وجود دارد در قرن‌هاي متمادي، متفاوت بوده است. گاهي اوقات گرماي بيش از حد هوا موجب بخار شدن آن مي شود. اما با اين حال چرخه آب در  زندگي بشر همچنان ثابت مانده است. اين چرخه به صورت زير ادامه مي‌يابد:

 

1- آفتاب آب موجود در دريا و اقيانوس را گرم مي‌كند

2- آبها بر اثر حرارت بخار شده و به آسمان فرستاده مي‌شوند.

3- آب موجود در آسمان خنك شده و در طي مراحلي به ابر تبديل مي‌شود.

4- زماني كه ابرها به اندازه كافي سنگين شدند باران‌ها پديد مي‌آيند.

5- باران بار ديگر به زمين رفته و جذب درياها و اقيانوس‌ها مي شود.

اين چرخه قرن‌هاست كه به همين شكل ادامه يافته و به همين علت است كه مقدار آب موجود در زمين همواره به شكلي نسبتا ثابت باقي مانده است.اما آنچه كه باعث به هم خوردن اين چرخه و در نتيجه جمع شن بيش از حد آب روي زمين مي شود تغييرات جوي ناگهاني هواست كه سيل را پديد مي آورد.

تغييرات جوي:

جمع شدن بيش از حد آب روي سطح زمين سيل را پديد مي‌آورد كه دانشمندان دليل آن را ريزش باران بيش از حد در مدت زمان كوتاه عنوان مي‌كنند. در اين هنگام رودها وظيفه ريختن اين آبها به داخل درياها و اقيانوسها را بر عهده دارند و وقتي مقدار آب بيش از حد باشد امكان طغيان آنها وجود دارد.آن چه كه در تغييرات جوي زمين اتفاق مي افتد در فصلهاي مختلف متفاوت است. به عنوان مثال در طول زمستان از آنجايي كه آب اقيانوسها گرم تر از هواي زمين است باعث وزيدن باد از خاك به سمت اقيانوس مي شود.

اما در تابستان هواي روي زمين گرم مي‌شود و از آنجايي كه از هواي بالاي جو اقيانوسها گرمتر است باعث وزيدن باد در جهت مخالف زمستان مي شود به اين خاطر آب بيشتري از اقيانوسها بلند شده به سمت زمين مي آيند. اين بادها كه به "موسمي" مشهورند مي توانند بارانهاي بسيار سنگين را پديد آورند كه با آب شدن برفها نيز مطمئنا سيل را رقم خواهند زد.يك مثال بسيار خوب از باران‌ها موسمي بسيار شديد در دنيا در مصر است. پر آبي رودخانه نيل كه معمولا به خرابي نمي انجامد از اين مثالهاست .اما  آبها در اين منطقه در زيرزمين ذخيره شده و باعث حاصلخيزي بيشتر خاكها براي كشاورزان مي‌شوند.علت ديگري كه مي تواند به جز باران‌هاي شديد موجب به راه افتادن سيل شود، جاري شدن آب اقيانوسها به محلهاي مسكوني است. اين اتفاق ممكن است به خاطر وزش بادهاي خاص باشد و يا آنكه سونامي  كه همان زمين لرزه زير آب اقيانوسها و باعث بوجود آمدن موجهاي بلند است ،باشد.

 

جلوگيري از سيل:

ساخت سدها از جمله كارهايي است كه بشر براي كنترل كردن مقدار آب روي زمين مي‌تواند انجام دهد. سدها مي توانند تعيين كنند كه چه مقدار آب به داخل رودخانه‌ها جريان يابد و در عين حال نيروي برق نيز از طريق آنها توليد مي‌شود.اما شكسته شدن سدها هم مي‌تواند سيل بسيار مخربي را پديد آورد. زماني كه سد شكسته مي‌شود ديواري از آب به سمت خشكي روانه مي شود كه مي تواند فاجعه اي را رقم بزند. همان طور كه در سال 1889 در پنيسلوانياي آمريكا شكسته شدن سد در عرض تنها چند دقيقه با وجود هشدارها قبلي جان 2000 تن را گرفت.اما اينكه چطور آبهاي روان شده روي زمين تبديل به سيلاب شوند بستگي به آن دارد كه خاك منطقه چقدر توان و تحمل آبهاي جاري شده را براي جذب كردن به زمين دارد و يا رودخانه هاي آن تا چه حد گنجايش دارند.به عنوان مثال خاك جنگلها به راحتي آب را جذب مي‌كنند اما اگر منطقه اي از سنگلاخ باشد جذب آب در سنگ به سختي صورت مي‌گيرد كه ساخت كانالها در شهر مي تواند به جاري نشدن سيل‌ها كمك بسياري كند.  زماني كه شهرها ساخته مي شوند و خاك را لايه‌هايي از مواد ساختماني فرا مي‌گيرد و قسمت اعظمي از "اسفنج طبيعي" زمين كه آب را به زمين جذب مي كند از بين رفته است  بنابراين بايد راهي براي هدايت آب پيدا شود..ديوارهايي هم كه در كناره رودخانه‌ها ساخته مي شوند گرچه مي توانند تا مسيري مشخص آب را درست هدايت كنند اما مشكل ديگري كه دارند آن است كه دقيقا همان منطقه اي كه ديوار پايان مي يابد آب كناره هاي بيشتري را از آن خود مي كند و به مرور زمان اگر مقدار آب رودخانه زياد شود سيل را در مناطق بدون ديوار پديد مي‌آيد.

 

سيل:

سيل‌ها مي‌توانند بسيار خطرناكتر از طغيان رودخانه‌ها عمل كنند زيرا فشار بسيار بيشتري دارند و مي توانند بسيار قدرتمند باشند. سنگيني آب جريان يافته، بسيارخطرناك است و از آنجايي كه عميق به نظر نمي رسد مي‌تواند بشر را به اشتباه بيندازد زيرا با اينكه آب در اقيانوسها بسيار مقدار بيشتري دارد اما فشار بيش از حد آب هنگام به راه افتادن سيل است كه بيشترين تخريب را به همراه خود دارد و مي‌تواند به راحتي اتومبيلها را حركت داده و خانه‌ها را تخريب كند. به همين علت است كه شما مي‌توانيد درآب اقيانوس و دريا شنا كنيد اما به سختي مي‌توانيد از سيل جان سالم به در ببريد حتي اگر شناگر ماهري باشيد.خطرناك‌ترين انواع سيلاب‌ها همان سيل‌هاي ناگهاني هستند كه مرگبارند زيرا شهروندان از وقوع آنها كاملا بي‌خبرند و به طور ناگهاني با آنها مواجه مي‌شوند كه قدرت فراواني هم دارند. اين سيلهاي ناگهاني معمولا بر اثر بارندگي بسيار زياد در كوهستانها اتفاق مي‌افتد كه طي آنها تمامي آبهاي جذب نشده به زمين به طور ناگهاني و با فشار روانه شهر مي‌شوند و همه چيز را با خود مي‌برند.تجربه نشان داده است كه زماني كه در منطقه‌اي سيل به وقوع مي‌پيوندد ممكن است هر فردي با رفتن به طبقات بالاي ساختمان بتواند خود را از خطر غرق شدن نجات دهد اما اين آب پر فشار خسارات فراواني به بار آورده است كه مهمترين آنها گل و لايي است كه با خود به داخل خانه ها مي آورد كه حتي اگر آبها هم به مرور زمان خشك شوند اما بقاياي گل و لاي همچنان باقي مي‌ماند.يكي ديگر از فجايعي كه سيل‌ها با خود به همراه مي‌آورند بيماري‌هايي است كه معمولا جان انسانها را به خطر مي‌اندازد. زيرا معمولا انواع بيماري‌ها از طريق آبي كه مانند رودخانه‌اي در شهر جريان يافته است به راحتي منتقل مي شوند و به همين علت شيوع بيماري در هنگام سيل بيداد مي كند.بشر تاكنون با وجود پيشرفت‌هاي بي شماري كه در علم شهرسازي و جلوگيري از بلاياي طبيعي داشته است هنوز نتوانسته است راه حل مناسب و كارآمدي براي جلوگيري از اين واقعه طبيعي پيدا كند.

 

پيچيده‌تر از مهار سيلاب

  ‌بلكه بايد بر شمار ابزار بالقوه‌اي كه سبب مديريت بهينه‌ فرآيندهاي بوم‌شناختي مي‌شوند، بيافزاييم. چنين رويكرد كارآمدي بايد مبتني بر فهم روابط بین بوم‌سازگان و الگوهاي آب در مقياس مختلف باشد.بايد دانست بقاي انساني و حفظ تنوّع زيستي بر روي كره‌ زمين به ميزان توانايي‌مان براي حفظ و يكپارچگي فرآيندهاي بوم‌شناختي بستگي دارد. در نتيجه آشكار است كه يكي از عوامل بنيادين براي توسعه‌ پايدار منابع آبي، حفظ تعادل همواستاتيك در بوم‌سازگان است. با توجه به سطوح فعلي تأثيرات انساني بر بوم‌سازگان‌ها، ضروري است كه فرصت‌هاي لازم را براي بوم‌سازگان‌ها افزايش دهيم. دستيابي به اين فرصت‌ها از طريق افزايش ظرفيت‌هاي جذب تأثيرات منفي انساني توسط بوم‌سازگان‌ها ميسر است.

آبخيزداري به عنوان يك رويكرد انسجام‌بخش، مي‌تواند ابزار لازم را براي نيل به اين هدف از طريق تعريف رويكردهاي نوين حمايت و حفظ مديريت آبهاي شيرين فراهم سازد. تدوين مفهوم آبخيزداري، عامل پيشرفت‌هاي حاصله در پژوهش‌هاي مرتبط با بوم‌شناسي رودخانه‌ها، كاهش نرخ فرسايش خاك و در نهايت بهبود كيفيت زندگي محسوب مي‌شود.خوشبختانه دريافت‌هاي اخير، توانست مباني لازم را براي يك رويكرد هولوستيك با درك ارتباط بين فرآيندهاي بوم‌شناختي و آب‌شناختي، فراهم كرده و انديشه‌ها را به سمت توسعه‌ مديريت پايدار حوضه‌هاي آبخیز معطوف سازد. چنين است كه در فرآيند توسعه‌ پايدار، آبخيزداري؛ فرآيند برنامه‌ريزي و مديريت جامع حوضه‌هاي آبخيز، تنظيم و تدوين طرح و اجراي اقدامات مناسب به منظور اداره‌ منابع موجود در آبخيز با هدف كسب منافع، بدون آسيب رساندن به موجوديت اين منابع را عهده‌دار است.در اين ميان، يكي از وجوه اساسي منطقه‌بندي، تفكيك سرزمين بر اساس حوضه‌هاي آبخيز است؛ به‌ويژه در مناطقي كه مديريت منابع آب براي توسعه‌ كشاورزي، شرب و صنعت و توليد زيرساختي برق (هيدروالكتريك) و حتي حمل و نقل، داراي اهميت ساختاري است و با توجه به اين‌كه اغلب حوزه‌هاي تمدني بشر در حاشيه رودخانه‌ها شكل گرفته است، انطباق مناطق كاركردي و محدوده‌ توسعه منطقه‌اي با محدوده‌ حوضه‌ آبخيز رودخانه متداول است.فرازناي كلام آن‌كه به نظر مي‌رسد چاره‌اي نباشد جز آن‌كه در فرآيند برنامه‌ريزي توسعه‌ پايدار، براي آبخيزداري سه قلمرو كاركردي معين به شرح زير در نظر بگيريم:

الف) قلمرو سياستگذاري

دامنه‌ آن كلاً محيط طبيعي در حوضه آبخيز را دربرمي‌گيرد. در اين قلمرو تمامي كاربري‌هايي كه ممكن است به نوعي در محيط تغيير ايـــــجاد كنند و ساختار بوم‌سازگان را دگرگون سازند (اعم از مثبت يا منفي) ضابطه‌مند مي‌شوند. توسعه‌ كالبدي شهري و روستايي، كاربري صنعتي، معدن‌كاوي، جاده‌سازي و كاربري كشاورزي و… در اين قلمرو قرار مي‌گيرند.

ب) قلمرو مديريت منابع طبيعي

دامنه‌ آبخيزداري در اين قلمرو عبارت است از شناسايي  پوشش گياهي و حيات وحش، به منظور حفاظت، اصلاح، احياء و بهره‌برداري از آنها به‌گونه‌اي كه به اصل استمرار و پايداري منابع مزبور آسيبي وارد نشود. شايان ذكر آن‌كه مديريت آب و خاك و حفاظت فيزيكي و زيست‌شناختي سرزمين در مقابل اشكال مختلف فرسايش در حوضه‌ آبخيز نيز در اين قلمرو قرار مي‌گيرد.

ج ) قلمرو پايش و ارزشيابي

دامنه‌ قلمرو پايش و ارزشيابي در آبخيزداري، دو قلمرو سياستذاري و مديريت منابع طبيعي را دربرمي‌گيرد. بايد دانست كه «ارزشيابي»، فرآيند سياستگذاري، برنامه‌ريزي، طرح‌ريزي، طراحي پروژه، اجراي پروژه، توسعه‌ انساني و مشاركت و… را شامل مي‌شود. حال آن‌كه در فرآيند «پايش» تنها با اندازه‌گيري‌هاي منظم دوره‌اي از شاخص‌هايي از پيش تعيين شده، ابزاري فراهم مي‌شود كه به مدد فراكافت آنها بتوان در ارزشيابي طرح مورد نظر دقيق‌تر عمل كرد.

به هر حال و از مجموع مباحث ياد شده بايد بر اين واقعيت تأكيد كرد كه مديريت جامع حوضه‌ آبخيز با رويكرد برنامه‌ريزي توسعه‌‌بخشي حتي در درون بخش با توسعه‌ زراعي و دامپروري در تعارض قرار مي‌گيرد. چرا كه در اين رويكرد، تلاش مي‌شود آبخيزداري و مديريت منابع طبيعي در حد يك زيربخش، تقليل داده شده و فرصت سياستگذاري كلان براي گستره‌ حوضه‌ آبخيز از مديريت منابع طبيعي و آبخيزها سلب شود.

چنين است كه مأموريت آبخيزداري در رويكرد برنامه‌ريزي بخشي را فقط بايد معطوف و محدود به اقدامات تخصصي زير دانست:

- حفاظت منابع آب و خاك درحوضه‌ آبخيز سدها (سدسازي يك زيربخش از بخش آب محسوب مي‌شود)؛

- حفاظت از حوضه‌ آبخيز رودخانه‌ها در مقابل بهره‌برداري مستقيم دام و تخريب محيط توسط زيربخش‌هاي ديگر بخش كشاورزي و آماده‌سازي اراضي براي بهره‌برداري گسترده‌تر.


+ نوشته شده در26 / 11 / 1395ساعت 20:52توسط GIS&RS | | تعداد بازدید : 12

مطالب قبلی

» دریافت رایگان ارزدیجتال ملی
» ‌قانون مربوط به اصلاحات اراضي ‌مصوب 24 اسفند ماه 1338 ‌فصل اول - تعاریف
» کسب درامد از اولین سایت ارز دیجیتالی ایرانی
» نقشه های GIS حوزه آبخیز رودخانه شاهرود چای
» نقشه های GIS حوزه آبخیز رودخانه گلپایگان
» پایان نامه مدل‌سازی حوادث بحرانی مترو شهر تبریز در محیط GIS مطالعه موردی: خط 1 مترو
» کتاب سنجش از دور حرارتی
» مدل های رقومی ارتفاع 12.5 متری
» رنگ خاک
» آبخيزداري 2
» اهمیت زهکشی و استفاده بهینه از
» اشکال فرسایش بادی
» پدیده جهانگرمایی
» Thermal Remote Sensing in Land Surface Processes
» دانلود نرم افزار آرک هیدرو ArcHydroTools
» دانلود رایگان فیلم آموزشی سنحش از دور دکتر ولیزاده
» دانلود نقشه GIS کاربری اراضی، کیفیت مصالح، تراکم ساخت، مساحت قطعات شهر بجنورد
» دانلود دفترچه سوالات آزمون دکتری سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی
» منابع آزمون دکتری سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی
» مقطع دکتری رشته سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
» سنجش از دور راداری
» از کدام تصاویر ماهواره ای می توان DEM استخراج کرد؟
» مقایسه تصاویر لندست ۸ و ۷
» تفاوت DEM، DTM، DSM چیست؟
» مدل رقومی زمین (DTM) چیست؟
» سنجش از دور حرارتی
» کاربرد های سنجش از دور

صفحات وبلاگ

جلوگیری از کپی کردن مطالب