close
تبلیغات در اینترنت
خرید دامنه
آبخيز داري

علوم زمین و توسعه

GIS یک علم است نه یک نرم افزار

آبخيز داري

آبخيز داري

 


انواع نقشه :
1. تقسيم بندي سياسي ( مرزبندي سياسي )
2. تقسيم بندي جغرافيايي ( توپوگرافي )

حوزة آبخيز :
مكان هندسي تمامي نقاطي كه روان آب ناشي از بارش بر آنها به سمت يك نقطه هدايت مي شود. يك حوزة آبخيز تشكيل شده است از رودخانه ها ،آب راه ها ، دشت ها، ارتفاعات ، شهرها و روستاها.

ü خط الرأس ،مرز تقسم بندي آب كرة زمين است.
تقسيم بندي حوزه هاي آبخيز :
1. حوزه هاي آبخيز باز : روان آب ( زه كش ) ناشي از آنها به آبهاي آزاد، درياها ويا درياچه ها ي بزرگ مي پيوندند.
2. حوزه هاي بسته : زه كش يا روان آب آنها به درياچه هاي كوچك يا باتالاق ها وارد مي گردد. مانند زاينده رود

 


انواع حوزه هاي آبخيز از نظر اندازه :
1. حوزه هاي آبخيز كوچك : 1000 كيلومترمربع
2. حوزه هاي آبخيز متوسط : 1000 – 5000 كيلومترمربع
3. حوزه هاي آبخيز بزرگ : حوزه هاي بزرگتر از 5000 كيلومترمربع ( مانند : خليج فارس ، خزر ، كوير مركزي ،درياچة اروميه ، هامون )

اهداف آبخيز داري :
1. جلوگيري از فرسايش خاك ( حفاظت خاك )
2. مهار سيلابها
3. استهصال نزولات جوي
4. تقويت پوشش گياهي
5. تقويت سفره هاي آب زير زميني
6. افزايش توان تفرجگاهي
7. توسعه كشاورزي
8. كاهش رسوبات مخازن سدها


فرسايش :
انتقال خاك از مكان مادري خود و رسوب در نقطه اي ديگر . يا جابجايي ذرات خاك در اثر عوامل فرساينده .
ü سالانه 1 ميليارد تن خاك فرسايش مي يابد.
اورپا : 8 تن فرسايش خاك در هكتار
آفريقا : 15 تن فرسايش خاك در هكتار
ايران : 12 تن فرسايش خاك در هكتار

ü براي تشكيل يك سانتيمتر خاك 200 سال زمان نياز است . ضمناً اين خاك ارزش بالاي كشاورزي ندارد.
ü در زمينهاي شيب دار يا در تپه ها، بايد شخم بر خلاف جهت شيب زده شود.

حجم مردة سد : حجمي كه با توجه به مطالعات سد در 100 سال چند متر مكعب از رسوب پر مي شود.
ü [ حجم مردة سد سيفيد رود پر شده است. ]
رسوب زدايي از مخازن سدها :
1) تخلية رسوب ( از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نيست )
2) عمليات شاس رسوب

انواع فرسايش :
1. آبي : فرسايش ناشي از حركت آب
الف ) فرسايش پاشماني :
هنگام برخورد قطرات باران با خاك با قدرتي كه قطرة باران دارد ذرات خاك را ازهم مي پاشاند وخاك را فرسايش مي دهد. ريشة گياه باعث چسبندگي ذرات خاك به يكديگر مي شود.
ب ) فرسايش سطحي ( ورقه اي ) :
لاية بسيار نازك سطحي را با خود جابجا مي كند. ( پيداشدن قلوه سنگها )
ج ) فرسايش خندقي ( گالي ) :
آب در داخل يك شيار به مرور ابتداي شيار را كنده و تشكيل گالي مي دهد و سر گالي شروع به فرسايش پيش رونده به سوي بالا دست رودخانه مي كند. ( از انواع خطرناك فرسايش در حوزه هاي خاكي )
د ) فرسايش شياري :
يك مرحله پيش رفته تر از سطحي ، زماني كه دِبي آب باران بيشتر شده و سطح بيشتري را مي شويد وسطح تپه را شيار شيار مي كند و تراكتور با شخم در جهت شيب اين امر را تسريع مي كند . ( از عوامل مهم پر شدن سدها )
ه ) فرسايش كناري :
عمق و كناره هاي رودخانه توسط خود رودخانه افزايش مي يابد و فرسايش ايجاد مي كند.

2. بادي : عامل فرساينده باد است كه ذرات خاك را با خود حمل مي كند، بخصوص در مناطق خشك . دليل اصلي اين امر عدم پوشش گياهي است . در ايران 3 ميليون هكتار محدودة شن هاي روان وجود دارد.
تپه هاي روان : تپه هايي كه توسط باد حركت مي كنند.
انواع تپه هاي روان :
1. تپه هاي دوكي شكل : تا 10كيلومتر در سال حركت دارند.
2. تپه هاي هلالي شكل ( برخان ) : روزانه تا 10 كيلومتر حركت مي كنند.

معضلات شن هاي روان :
1. مهاجرت از روستاها
2. تخريب يا صدمه به جاده ها
3. صدمه به راه آهن
4. خسارت به زمين هاي كشاورزي ( خفه شدن گياهان توسط شن هاي روان )

راه كارهاي مقابله با پديده شن هاي روان :
1. روش مكانيكي :
احداث بادشكن : كاهش سرعت باد با ايجاد موانعي مقابل جهت وزش باد. ( موانع مصنوعي و طبيعي )
2. روش شيميايي
مالچ پاشي : پخش مواد شيميايي روي شنهاي روان و چسبندگي ذرات خاك. ( مالچ فراوردة نفتي است كه از مازوت نيز پايين تر است )
3. روش بيولوژيكي : نهال كاري ، بذر كاري و بذر پاشي

سرعت حد : در سرعت خاصي از باد ، حركت شن ها آغاز مي شود. سرعتي از باد كه درسرعت هاي بالاتر از آن باد مي تواند ذرات خاك را جابجا كند.
شرايطي كه مالچ بايد داشته باشد :
1. ضخامت مالچ نبايد بالا باشد و تبادل حرارتي و هوا ميان سطح خاك انجام گيرد.
2. مواد طوري تصفيه شود كه هنگام باراندگي، آب جاري نشود و نفوذ كند . به عبارت ديگر انتقال رطوبت را انجام دهد.

راههاي جلوگيري از فرسايش خاك :
A. اقدامات مكانيكي
1) تراس بندي : در مناطقي با ارتفاع متوسط
عامل اصلي فرسايش خاك شيب است . شيبي راكه از شيب حد بالاتر رفت با تراس بندي مهار مي كنند.
2) بانكت بندي : در شيبهاي بالاتر از 50% ( در مناطق با ارتفاع زياد)
جويچه هاي كوچك با دست ايجاد مي شود و خاك آن در كنار جويچه ريخته و روي آن در خت كاشته مي شود. ( تنها روش استقرار گياه در شيب سنگلاخي )


3) كنتور فارو :
در نقشه هاي توپوگرافي ( توپوگرافي = پستي وبلندي ) پستي وبلندي زمين توسط خطوطي مشخص مي گردد. نقاط داراي ارتفاع يكسان توسط خطوطي روي نقشه به هم متصل شده است( در وسعت كم ). به اين خطوط روي نقشه توپوگرافي خطوط ميزان ( خط تراس ) گفته مي شود.
دستگاه فاروئر كه به تراكتور متصل مي گردد ، در مسير هاي هم ارتفاع با شيب كمتر از 4% نهر ايجاد مي كند . روان آبها هنگام بارندگي در اين نهرها جمع مي شود. كنار اين نهرها درختكاري مي شود.


4) سدههاي رسوبگير ( چكدم ) :
در آبراهه هاي رودخانه ها و با استفاده از سدههاي كوچك در مسير آبراهه ها، به دومنظور :
الف ) جلوگيري از فرسايش
ب ) رساندن شيب منطقه به شيب حد

روشهاي اجراي چكدم :
1. خشكه چين : تخت سنگها را با يك پي كني در مسير رودخانه روي هم مي چينند.
2. سنگ وسيمان : در دِبي هاي بالاتر رودخانه
3. گابيوني : پيچيدن سنگها در توريهاي سيمي
4. بتوني : در سرعتهاي بالاي آب
5. شمع كوبي : كوبيدن شاخه هاي درخت در مسير رودخانه كه رسوبات در پشت شاخه و برگها جمع شده و روي آن نهال كاشته مي شود.
6. چپر

ü در منطقه اي كه شيب آن از شيب حد كمتر است ، هيچ نيازي به اقدامات آبخيزداري ندارد.

B. اقدامات بيولوژيكي
بهترين و كوچكترين سد ، بوته هاي كوچك هستند. ريشة گياه به ميزان 40 برابر از زمينهاي بي گياه نفوذ پذيري خاك را افزايش مي دهد.
راه هاي افزايش پوشش گياهي در حوزه هاي آبخيز :
1. بذر پاشي : درمناطقي كه بارندگي مناسب را دارد، در فصل بهار وقبل از بارندگي بذر پاشي صورت مي گيرد.
2. درختكاري : درختكاري در مناطقي كه امكان كشت بذر نيست انجام مي گيرد و تا مدتي از درخت حمايت كرده و آبياري مي شود و سپس به حال خود رها مي گردد.
3. كپه كاري : چاله هايي را حفر كرده و گونه هاي خشبي مانند گون را با اضافه كردن خاك مناسب به آن چاله ، گون را درآن مي كارند. در ايران 3000 نوع گون وجود دارد.

* * *
از اهداف آبخيز داري كاهش خسارتهاي ناشي از سيلاب است. توانايي انسان در كاهش سيلاب است نه جلوگيري كامل آن .
دِبي رودخانه كارون

روشهاي آبخيزداري براي مهار سيلاب :
1. پخش سيلاب ( آبخونداري ) :
قسمتي را كه در بخش آبخيزداري موجب تقويت سفره هاي آب زير زميني مي شود.
سيلاب را از رودخانه گرفته ودر يك سطح مسطح پخش كرده و بانگاهداري آب در اين سطح مسطح آب را در زمين نفوذ مي دهيم .
هدف آبخونداري : مقدار خسارت سيل رودخانه را كاهش داده وبتوان از آب آن استفاده كرد.
مخروط افكنه :
مكاني كه ردوخانه پس از خروج از حوزة آبخيز با برجاي گذاشتن رسوبات خود آن را مي سازد. در مخروط افكنه سرعت حركت آب كاهش پيدا مي كند. رودخانه در مخروط افكنه به دليل سرعت پايين چند شاخه مي شود.

دورة بازگشت :
فاصلة بين دو پديدة هيدرولوژيكي . زماني كه بين دو تا سيل فاصله مي افتد . هرچه دورة بازگشت زيادتر شود شدت آن زيادتر مي شود.

ü فعاليت عمراني در مخروط افكنه ها به دليل دورة بازگشت سيلاب و وسعت آن كه كل مخروط افكنه را مي پوشاند، ممنوع است .
آب راه هاي حوزة آبخيزداري را درجه بندي مي كنند و هرچه درجه بالاتر رود قطر رودخانه بيشتر مي شود.

حريم رودخانه :
مقطعي از رودخانه كه رودخانه در سيلابهايي با دورة بازگشت 10 سال اشغال مي كند. ( Q10 )
ü در حريم رودخانه ها نيز نبايد ساخت وساز انجام گيرد.

نقشه هاي مشخص كنندة محدوده هاي خسارتي سيلاب :
سفيد : بي خطر
زرد : كم خطر
قرمز : پر خطر
Q10 : سيلاب 10 ساله
Q10 : سيلاب 50 ساله
Q10 : سيلاب 100 ساله

2. ساحل سازي رودخانه ها :
در مكانهاييكه حريم رودخانه رعايت نشده ، به كناره هاي رودخانه به صورت مصنوعي ارتفاع مي دهند تا در سيلاب آب از آن خارج نشود.

3. طرحهاي جامع آبخيزداري :
در روش جديد در هر آب راهه سدهاي كوچك احداث مي كنند از بالا دست رودخانه تا پايين دست رودخانه .
مزاياي اين روش :
1) فرسايش خاك كم مي شود ( شيب رودخانه كاهش مي يابد )
2) آب پش سدهاي كوچك نفوذ كرده و دِبي رودخانه در پايين دست كاهش مي يابد.

شيب حد :
شيبي كه جريان رودخانه در شيبهاي بالاتر ازآن ذرات خاك را حمل مي كند.

سرعت حد يا آستانه :
سرعتي كه جريان رودخانه در سرعت بالاتر از آن سرعت ذرات خاك رودخانه را حمل مي كند.



استهصال نزولات جوي :
43% زمين از مراتع پوشيده شده است . گونه هاي گندميان از نظر دامپروري بسيار اهميت دارد. مراتع به پنج بخش عالي، خوب ، متوسط ، ضعيف و فقير تقسيم مي شوند.18 ميليون دام در مراتع ايران چرا مي شوند. با استهصال آب و افزايش نفوذ آب ، مراتع را تقويت مي كنند .
1. روش پيتينگ :
در سطح مراتع توسط تراكتور چاله هايي با عمق 1 متر و عرض 20 سانتيمتر حفر مي كنند و در آن بذر مي كارند. بعد از بارندگي تمام سطح چاله ها از آب پر شده و از حركت آب جلوگيري مي شود و فرسايش كم گرديده و گياهان از آن استفاده مي كنند.
2. ريپر زدن :
با بلدزر در سطح هاي همتراز ،داخل خاك را شكاف داده و شيار ايجاد مي كنند ( 3 شيار با عمق 1 متر ). در اين شيارها بذر كاري نيزانجام مي گيرد. هنگام بارندگي آب باران در شيارها تجمع كرده و ضمن جلوگيري از فرسايش موجب تقويت پوشش گياهي نيز مي گردد

+ نوشته شده در21 / 11 / 1395ساعت 1:8توسط GIS&RS | | تعداد بازدید : 16

مطالب قبلی

» دریافت رایگان ارزدیجتال ملی
» ‌قانون مربوط به اصلاحات اراضي ‌مصوب 24 اسفند ماه 1338 ‌فصل اول - تعاریف
» کسب درامد از اولین سایت ارز دیجیتالی ایرانی
» نقشه های GIS حوزه آبخیز رودخانه شاهرود چای
» نقشه های GIS حوزه آبخیز رودخانه گلپایگان
» پایان نامه مدل‌سازی حوادث بحرانی مترو شهر تبریز در محیط GIS مطالعه موردی: خط 1 مترو
» کتاب سنجش از دور حرارتی
» مدل های رقومی ارتفاع 12.5 متری
» رنگ خاک
» آبخيزداري 2
» اهمیت زهکشی و استفاده بهینه از
» اشکال فرسایش بادی
» پدیده جهانگرمایی
» Thermal Remote Sensing in Land Surface Processes
» دانلود نرم افزار آرک هیدرو ArcHydroTools
» دانلود رایگان فیلم آموزشی سنحش از دور دکتر ولیزاده
» دانلود نقشه GIS کاربری اراضی، کیفیت مصالح، تراکم ساخت، مساحت قطعات شهر بجنورد
» دانلود دفترچه سوالات آزمون دکتری سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی
» منابع آزمون دکتری سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی
» مقطع دکتری رشته سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
» سنجش از دور راداری
» از کدام تصاویر ماهواره ای می توان DEM استخراج کرد؟
» مقایسه تصاویر لندست ۸ و ۷
» تفاوت DEM، DTM، DSM چیست؟
» مدل رقومی زمین (DTM) چیست؟
» سنجش از دور حرارتی
» کاربرد های سنجش از دور

صفحات وبلاگ

جلوگیری از کپی کردن مطالب